Năm 2009 khép lại với hàng loạt những biến động lớn trong nền kinh tế và cùng với đó là những thay đổi trong chính sách vĩ mô. Với mức độ hội nhập ngày càng cao, Việt Nam cũng gánh chịu những ảnh hưởng từ khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Tốc độ tăng trưởng GDP từ mức 6,2% vào quý IV/2008 xuống 3,1% vào quý I/2009, mức thấp nhất trong nhiều năm qua. Kim ngạch xuất khẩu lần đầu tiên sụt giảm gần 10% sau nhiều năm duy trì mức tăng trưởng cao. Thị trường chứng khoán (TTCK) giảm hơn 25% trong hai tháng đầu năm 2009 với giá trị giao dịch bình quân chưa đến 200 tỷ đồng/ngày.

Để đối phó những khó khăn vĩ mô, chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ được nới lỏng. Gói kích thích kinh tế trị giá 143 nghìn tỷ đồng đã được đưa ra vào tháng 2/2009. Lãi suất cơ bản được điều chỉnh giảm từ 10% vào cuối năm 2008 xuống còn 7% vào tháng 2/2009. Những giải pháp quyết liệt và kịp thời đã giúp mục tiêu duy trì tăng trưởng trở thành hiện thực với mức tăng GDP cả năm 2009 đạt 5,23%. Thị trường chứng khoán đã phục hồi mạnh trong năm 2009 khi tăng 165% so với đáy 235 điểm vào ngày 24/2/2009 và thiết lập đỉnh 624 điểm vào tháng 10/2009.

Bước vào năm 2010, thách thức lớn nhất vẫn là nguy cơ lạm phát cao sẽ quay trở lại do mặt bằng giá của các mặt hàng chủ yếu trong nước và nhập khẩu có xu hướng tăng. Chính sách thắt chặt tiền tệ sẽ là liều thuốc tốt cho lạm phát, nhưng có thể sẽ làm cản trở đà tăng trưởng…

Diễn biến kinh tế vĩ mô trong tháng 2/2010

CPI

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, so với tháng 1/2010, chỉ số CPI tháng 2 tăng 1,96%. Lũy kế 2 tháng đầu năm 2010, CPI đã tăng 3,35%, gần bằng một nửa so với mục tiêu cả năm đề ra. So với cùng kỳ năm ngoái, chỉ số CPI đã tăng đến 8,46%.

Việc tăng giá hàng loạt các mặt hàng vào ngày 1/3 như điện, nước, than đá, xăng dầu… vẫn chưa tác động nhiều tới tốc độ tăng giá trong tháng 3. Cũng theo tính toán của Tổng cục Thống kê, việc tăng giá điện sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 0,34%, làm tăng CPI 0,16%, và theo thống kê, tháng 3 là tháng có chỉ số CPI thấp. Tuy nhiên, theo một thống kê khác của CTCK Rồng Việt, CPI tháng này có mức tăng khá cao, đặc biệt là nhóm hàng hóa có tỷ trọng cao trong cơ cấu tính CPI là lương thực, thực phẩm; nhà ở, điện nước, chất đốt, và vật liệu xây dựng. Ngoài ra, theo thống kê của một số tổ chức khác, sau Tết, giá cả vẫn chưa có những chuyển biến tích cực đặc biệt là đối với các mặt hàng lương thực thực phẩm vẫn duy trì ở mức giá cao…

Lãi suất

Mặc dù chỉ số CPI 2 tháng đầu năm 2010 tăng khá cao (3,35%) nhưng Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vẫn quyết định giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức 8%. Tuy nhiên, mức trần lãi suất cho vay đã được tháo bỏ một phần khi NHNN cho phép các tổ chức tín dụng cho vay trung và dài hạn với lãi suất thỏa thuận. Sau quyết định này, trên thị trường tiền tệ đã có một số phản ứng phức tạp. Một số ngân hàng thương mại (NHTM) đã đồng loạt tăng lãi suất huy động lên mức tối đa 10,49% như Vietcombank, Saigonbank… ở tất cả các kỳ hạn, nhưng một số khác như ACB, Sacombank, Eximbank,… lại giảm lãi suất huy động các kỳ ngắn hạn. Theo báo cáo mới đây của NHNN, tổng doanh số giao dịch VND và USD trên thị trường liên ngân hàng sau Tết đạt xấp xỉ 66.678 tỷ VND và 2.261 triệu USD, tương ứng giảm tới 22.088 tỷ VND và 496 triệu USD (một mức giảm mạnh so với tuần trước đó). Mặc dù doanh số giao dịch giảm nhưng lãi suất trên thị trường này vẫn không giảm, thậm chí lại tăng ở một số kỳ hạn. Lãi suất bình quân kỳ hạn qua đêm không đổi, lãi suất kỳ hạn 6 tháng và không kỳ hạn tăng 0,08%/năm và 0,15%/năm.

Việc một số NHTM hạ lãi suất huy động các kỳ ngắn hạn, doanh số giao dịch liên ngân hàng tuần sau Tết giảm mạnh là một dấu hiệu tích cực cho thị trường. Nhưng dù lãi suất huy động ngắn hạn có giảm nhưng mức chênh lệch so với các kỳ dài hạn vẫn không quá cao, và lãi suất bình quân kỳ hạn dài trên thị trường liên ngân hàng lại tăng. Với những phản ứng trái chiều trên thị trường vốn trong thời gian qua cùng với những kỳ vọng khác nhau về chỉ số CPI tháng 03/2010, rất khó lường thị trường vốn sẽ biến động như thế nào trong thời gian tới.

Nếu như lượng vốn huy động của các NHTM không được cải thiện nhiều, chỉ số CPI được dự đoán tăng cao và công cụ trần lãi suất vẫn được duy trì, lãi suất cơ bản có khả năng được điều chỉnh tăng nhẹ thêm 0,5%.

Tỷ giá hối đoái

Trong tháng 2/2010, NHNN tiếp tục quyết định tăng tỷ giá USD/VND liên ngân hàng thêm 603 VND lên mức 18.554 VND/USD. Cùng với quyết định tăng tỷ giá, NHNN cũng quy định trần đối với mức lãi suất tiền gửi bằng USD tại các tổ chức tín dụng là 1% (thấp hơn rất nhiều so với lãi suất huy động bằng VND hiện nay là 10,49%). Mặc dù tỷ giá vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi tại các NHTM vẫn ở mức 19.350 VND/USD, cao hơn 250 VND/USD so với tỷ giá bán ra USD/VND.

Cán cân thanh toán

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu tháng 2/2010 ước đạt 3,7 tỷ USD (giảm 26% so với tháng trước), kim ngạch nhập khẩu ước đạt 4,4 tỷ đồng (giảm 25,4% so với tháng trước). Nguyên nhân kim ngạch xuất nhập khẩu giảm mạnh so với tháng trước vì đây là thời gian Tết Âm lịch, các hoạt động sản xuất kinh doanh thường ngừng hoặc hoạt động cầm chừng. Điều đáng chú ý so với tháng 1/2010, cán cân xuất nhập khẩu đang có dấu hiệu cân bằng trở lại khi nhập siêu giảm từ 900 triệu USD xuống còn 700 triệu USD.

Tính chung lũy kế 2 tháng đầu năm 2010, tổng giá trị xuất khẩu đạt 8,7 tỷ đồng, tương đương giảm 2,2% về giá trị so với 2 tháng đầu năm 2009. Trong khi đó, giá trị nhập khẩu đạt 10,36 tỷ đồng, tương đương tăng 35,7% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Trong cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu thì một số sản phẩm mặt hàng có tốc độ tăng trưởng khá cao về mặt giá trị so với cùng kỳ như: dệt may (13%), thủy sản (12,6%), cao su (64,5%), máy móc thiết bị (66%), gỗ (29,7%)… Đối với các mặt hàng nhập khẩu thì máy móc thiết bị, dây chuyền, phương tiện vẫn chiếm vị trí khá lớn nhưng chỉ có tốc độ tăng trưởng 13,3%, khá thấp so với một số mặt hàng khác như sữa (47,1%), dầu mỡ động vật (97,7%), ô tô (110, 8%).

Vốn đầu tư nước ngoài

Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, trong tháng 2/2010 đã có 48 dự án đăng ký mới và đạt 1,46 tỷ USD. Lũy kế hai tháng đầu năm có 88 dự án mới đăng ký với tổng số vốn đạt gần 1,78 tỷ USD, bằng 57,5% về số dự án và 27,3% về lượng vốn so với cùng kỳ năm ngoái. Lượng vốn FDI trong 2 tháng đầu năm khá thấp so với cùng kỳ năm ngoái, do ảnh hưởng từ tình hình kinh tế thế giới. Nếu xét về lượng vốn giải ngân thì riêng tháng 2 đạt 700 triệu USD và lũy kế 2 tháng đạt 1,1 tỷ USD (tăng hơn 10% so với cùng kỳ năm ngoái). Ngoài ra, theo thống kê mới nhất của Grant Thornton International, đầu tư nước ngoài tại Việt Nam sẽ có lợi nhuận cao so với nhiều nước khác là yếu tố tích cực cho dòng vốn FDI vào các tháng tới.

Tổng giá trị xuất nhập khẩu, nhập siêu cũng như lượng vốn FDI đăng ký trong tháng 2 giảm so với tháng 1.

Tính chung 2 tháng đầu năm, nền kinh tế có vài nét đáng chú ý: Kim ngạch xuất khẩu giảm 2,2% nhưng kim ngạch nhập khẩu lại tăng 35,7% (trong đó có một số mặt hàng thực phẩm hoặc xa xỉ phẩm có tốc độ tăng cao. Lượng vốn FDI đăng ký khá thấp, chỉ bằng 57,5% về số dự án và 27,3% về lượng vốn so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhìn chung, tình hình kinh tế dường như không khả quan so với cùng kỳ năm trước, nhưng vẫn có nhiều điểm cho thấy những bước đi vững chắc: Các mặt hàng công nghiệp xuất khẩu chủ lực có mức tăng trưởng khá về lượng lẫn giá trị, máy móc thiết bị nhập khẩu (mặc dù có mức tăng thấp hơn so với các mặt hàng khác) vẫn có tốc độ tăng đến 13,3% và chiếm 17,8% về giá trị trong cơ cấu nhập khẩu, lượng vốn giải ngân FDI tăng 10% so với cùng kỳ và đạt 1,1 tỷ USD .

Thị trường chứng khoán

Thị trường tiếp tục vận động với xu hướng không rõ ràng khi quan ngại về nguy cơ lạm phát, chính sách tiền tệ vẫn “lơ lửng” trong tâm trí nhà đầu tư. Bên cạnh đó, đợt nghỉ Tết dài ngày cũng là nguyên nhân của sự nghèo nàn trong khối lượng và giá trị giao dịch của tháng 2. Ngay cả khi khi có quyết định chính thức của NHNN về lãi suất cơ bản, thị trường cũng chưa có được sự bứt phá mạnh. Thanh khoản trong tháng 2/2010 sụt giảm so với tháng trước, nhưng về cuối tháng, giá trị giao dịch tăng lên khi VNIndex rơi gần về vùng hỗ trợ 495-500 điểm. Thanh khoản dần cải thiện là một dấu hiệu của sự hồi phục ngắn hạn. Quyết định của NHNN trong ngày cuối cùng của tháng 2 về các khoản vay trung và dài hạn được thực hiện theo cơ chế lãi suất thỏa thuận hứa hẹn sẽ giúp tính thanh khoản cải thiện hơn trong tháng 3/2010.

Kết thúc giao dịch ngày 26/02/2010, VN-Index và HNX-Index đóng cửa tại mức 496,9 điểm và 162,4 điểm, tương ứng tăng 3% và 1% so với cuối tháng trước. Thanh khoản có dấu hiệu tăng dần về cuối tháng. Khối lượng giao dịch bình quân của sàn HoSE trong tháng sụt giảm mạnh, chỉ còn khoảng 27 triệu cổ phiếu/phiên so với 44 triệu/phiên của tháng 1/2010. Diễn biến tương tự trên sàn HNX với khối lượng chuyển nhượng bình quân trong tháng là 12 triệu cổ phiếu/phiên trong khi tháng trước đó là có 26 triệu cổ phiếu/phiên.

Biến động của 2 chỉ số chứng khoán

Như vậy, những gì đã đạt được những ngày cuối tháng 2/2010 là tín hiệu tích cực cho kỳ vọng, tháng 3/2010, thị trường chứng khoán sẽ tăng mạnh hơn như đã từng diễn ra cùng kỳ năm trước (tăng 14,2%).

Tín hiệu lạc quan đã xuất hiện ngay từ những phiên giao dịch đầu tiên của tháng 3 với tổng giá trị giao dịch trên cả 2 sàn tăng lên.

Từ 1/3 đến 3/3; trên sàn Tp.HCM, giá trị giao dịch bình quân 3 phiên đạt 1.478,4 tỉ đồng/phiên, cao hơn con số tương ứng của tuần trước đó (973,9 tỉ đồng); còn trên sàn Hà Nội, giá trị giao dịch liên tục tăng và bình quân 3 phiên đạt 849,1 tỉ đồng/phiên, cao hơn gấp đôi con số (369,3 tỉ đồng) của tuần trước.

Từ 18/1 đến nay, VN-Index đã vượt mốc 500 điểm – trước đó đã có một vài lần thành công nhưng chỉ được 1 hoặc 2 phiên lại để tuột mất - một cách vững vàng. HNX cũng vượt mốc 170 điểm - Điều này đã khiến các nhà đầu tư hứng khởi. Đã có nhiều dự đoán thị trường sẽ tiếp tục đà tăng và sẽ tiến xa hơn nữa…

Niềm tin vào khả năng thị trường sẽ tăng mạnh dựa trên dầu hiệu tính thanh khoản đang dần được cải thiện; đồng thời, hai tháng tới là mùa Đại hội Cổ đông, những thông tin mới từ các doanh nghiệp niêm yết được công bố có thể sẽ giúp cải thiện tình hình theo hướng tốt đẹp hơn.…